جمعی از مردم: مسجد تاریخانه دامغان، نماد شهر دامغان

مسجد تاریخانه دامغان

مسجد تاریخانه دامغان یکی از نقاط دیدنی دامغان است. در خبری که امروز منتشر شد مسجد تاریخانه دامغان بنا به خواست بعضی از مردم و اعلام مسئولان به عنوان نماد شهر دامغان انتخاب شده است.

معصومه داودیان رئیس اداره میراث‌فرهنگی دامغان امروز چهارشنبه ۱۱ مرداد ۹۶ با اعلام این خبر افزود: «این انتخاب بر اساس خواست جمعی از سازمان‌های مردم‌نهاد شهرستان دامغان انجام شد.»

او گفت: «چندی پیش جمعی از سازمان‌های مردم‌نهاد شهرستان دامغان، در نامه‌ای خطاب به امام‌جمعه و رئیس شورای فرهنگ عمومی دامغان، با تبیین و تشریح جایگاه نماد در معرفی شهرها، خواستار تعیین مسجد تاریخانه به‌عنوان نماد این شهرستان شده بودند.»

داودیان با تأکید بر اینکه مسجد تاریخانه سند تدین و تمدن دامغان است، افزود: «این درخواست در آخرین جلسه شورای فرهنگ عمومی شهرستان مطرح و پس از بررسی و تأیید این پیشنهاد، مقرر شد برنامه‌های اجرایی مورد نظر سمن‌ها در خصوص معرفی این مسجد تاریخی، به کمیته تخصصی ارسال و مورد ارزیابی و اجرا قرار گیرد.»

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری دامغان گفت: «مسجد تاریخانه یکی از قدیمی‌ترین مساجد ایران است که در نیمه دوم قرن دوم هجری قمری ساخته شده و در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی با شماره ۸۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.»

خاطرنشان کرد: «امیدواریم انتخاب این مسجد تاریخی به‌عنوان نماد دامغان، زمینه معرفی هر چه بیشتر این بنای فاخر را به جهانیان فراهم کند.»

اما در ادامه معرفی کوتاهی از این مسجد زیبا خواهیم داشت.

تاریخانه مربوط به دوره ساسانیان و همچنین سده‌های ۲ و ۳ و ۵ ه‍.ق است که در شهر دامغان، خیابان ایستگاه راه آهن، جای گرفته است. این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به نظر می رسد این نام ترکیبی از ترکی (تاری ؛ خدا ) و خانه فارسی است . « گدار » باستان شناس معروف درباره مسجد تاریخانه چنین نوشته است:« نمونه ای از بناهایی که مقدم بر دوره سلجوقیان است می توانیم ارئه دهیم یعنی مقدم بر دوره ای که نمونه اصلی مساجد ایران در آن تشکیل یافته است دو نمونه از میان آنها مسجد جامع نائین و تاریخانه دامغان است » تاریخانه به معنی خانه خدا است و آن را مسجد چهل ستون هــــــم می نامند و این رقم اغلب در ایران نماینده آن نیست که حتماً چهل ستون داشته باشد بلکه به معنی ستون های متعدد است نقشه این بنا نقــشه مساجد صدر اسلام است که از هر عنصر خارجی عاری است.
در دوره سلجوقیان به جای مناره خشت و گلی آن که ریخته بود برجی از آجر ساخته اند. این مناره جدید را در جای مناره قدیم نساخته اند بلکه در کنار آن بنا کرده اند. این بنا شامل صحنی است تقریباً مربعی که از چهار طرف طاق هایی دارد و یکی از طاق نماها که عمیق تر از دیگران است جای مقصوره مسجد را دارد و به همین جهت مواجه با قبله است نقشه این مسجد ساده ترین و خالص ترین و حتی می توان گفت علمی ترین مساجد صدر اسلام است.
در بنای تاریخانه یعنی در اشــــــکال معماری که در آن به کار برده اند و در شکل ساختمان هیچ چیز نیست که ایرانی خالص نباشد حتی می توان گفت در این بنا هیچ شکل و هیچ جزئی از ساختمان نیست که متعلق به معماری زمان ساسانیان نباشد . تاریخانه از حیث نقشه به قدری بیگانه از ایران است و از حیــــــث ساختمان به قدری ایرانی است که یکی ازمسافرین که به این قبیل اماکن توجه داشته یعنی«ایستویک» تصور کرده است که خرابه های آن یکی از معابد یا یکی از قصرهای دوره شهر هکاتم پیلس است.

مسجد تاریخانه دامغان
بنابر وصفی که شد باید حتی المقدور تاریخانه را به دوره ساسانیان نزدیک دانست ولی باید در زمانی متوقف شد که نقشه اصلی مسجد را کشیده اند به وسیله نمونه های اصلی می دانیم که این نقشه از اواسـط دوره بنی امیه متداول بوده است . در هر صورت می توان آخر دوره بنی امیه را قدیمی ترین زمان ساختمان این بنا دانست . از سوی دیگر می توان این گونه دانست که زمان ساخت اصلی این مسجد بین جلوس اولین خلیفه عباسی یعنی «سفاح » در ۱۳۲ ( ه . ق) و سلطنت هارون الرشید ۱۷۰-۱۹۳ (ه. ق) دانست یعنی در اواسط قرن دوم هجری قمری.آنچه اکنون از مسجد تاریخانه مانده است ۲۶ ستون است که ضخامت هر یک چهار متر و به ارتفاع ۲متر و ۸۴ سانتی متر است و شش دهانه طاق و یک طاق بزرگتر که محل منبر و محراب بوده.

در جهت شمالی مسجد مناره آجری به ارتفاع ۲۶ متر است که از مسجد فاصلــــه دارد و قاعده آن ۱۳ متر بدون سکو از روی زمین و قطر منتهی الیه آن در بالا ۸/۶ متر و مانند مناره مسجد جامع دامغان سر آن ساخته نیست بعضی گفته اند که بر اثر زلزله خراب شده ولی سر آن منظم است و اگر بر اثر زلزله می بود غیر منظم بود در ارتفاع ده متری آن کتیبه ای به خـط کوفی با آجر صورت گرفته است بانی آن ابو حرب بختیار ممدوح منوچهری است بنابراین، این مناره در فاصله سالهای ۴۲۰-۴۳۰ هجـــری قمری ساخته شده است.

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “جمعی از مردم: مسجد تاریخانه دامغان، نماد شهر دامغان”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *