سینما و نگاه نکردن هایش به محیط زیست

فیلم نارنجی پوش داریوش مهرجویی
فیلم نارنجی پوش داریوش مهرجویی

عده ای معتقدند سینما باید در خدمت دغدغه های اجتماعی باشد. محیط زیست هم یکی از دغدغه های همیشه و به خصوص این روزهای کشور ماست. اما چقدر در سینمای ما به محیط زیست پرداخته می شود و با چه کیفیتی؟ و استقبال از کارها چگونه است؟ در سال‌های اخیر برخی از سینماگران نسبت به آسیب‌هایی که محیط‌زیست کشورمان را تهدید می‌کند هشدار داده‌اند، مثلا ناصر تقوایی از بریده شدن درختان مقابل موزه‌ سینما انتقاد کرد، مجید مجیدی از نابودی بافت تاریخی پامنار و باغ‌های شمیران گلایه کرده است، بازیگرانی چون رضا کیانیان و میترا حجار هم درباره موضوع‌های محیط‌زیستی چون نجات دریاچه ارومیه، حمایت از محیط بانان و حقوق حیوانات، حفاظت از دماوند و… فعالانه وارد عمل شدند و دیگر اهالی سینما مثل مهتاب کرامتی، بهرام رادان، علیرضا خمسه، کتایون ریاحی، آتیلا پسیانی و… هم از برنامه‌های درختکاری حمایت کرده‌اند. اما همه این‌ها استفاده از محبوبیت و شهرت سینماگران برای حفظ محیط‌زیست است.
اما با همه اینها سوال این است که سینما به‌عنوان هنری تاثیرگذار برای تغییر نگرش مردم نسبت به حفظ محیط‌زیست چه کرده است و چه می‌تواند بکند؟
البته نمی‌توان حرکت‌هایی مانند جشنواره‌ فیلم‌های سبز و افتتاح «سینمای محیط‌زیست» توسط ستاد محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران (در موزه حیات وحش دارآباد، به مناسبت هفته محیط‌زیست ۱۳۸۹) و دوره‌های بعدی جشنواره‌ یاد شده را نادیده گرفت، اما آیا اینها برای کاهش یا حل معضلات کنونی زیست محیطی کافی است؟ یا این که سینماگران باید جدی‌تر وارد این موضوع شده و در آثار سینمایی هم رد پای حفظ محیط‌زیست را دید؟
در سینما دغدغه محیط‌زیست وجود ندارد
خسرو معصومی کارگردان سینمای ایران که تاکنون فیلم‌های «رسم عاشق‌کشی»، «جایی در دور دست» و «باد در علفزار می‌پیچد» را درباره قاچاق چوب، تخریب جنگل‌ها و حفاظت از محیط‌زیست ساخته با اشاره به عدم توجه مسئولان نسبت به ساخت آثاری با موضوع محیط‌زیست به جام‌جم گفت: سرمایه‌گذاران سینما انگیزه چندانی برای سرمایه‌گذاری در فیلم‌هایی با محوریت محیط‌زیست ندارند. وقتی مسئولان ذی‌ربط انگیزه‌ای برای این کار ندارند، دیگر چه توقعی می‌توان از سرمایه‌گذاری داشت که پای پولش در میان است؟ من واقعا دغدغه ساخت آثاری با مضامین اینچنینی را دارم و سه‌گانه «رسم عاشق‌کشی، جایی در دوردست و باد در علفزار می‌پیچد» را هم بر همین مبنا ساختم، اما زمان ساخت آنها سینما ارزان بود و یک فیلمساز مستقل می‌توانست دست به ساخت چنین آثاری بزند. البته همان زمانی هم که آنها را می‌ساختم به هیچ‌کدام از فیلم‌هایم هیچ وامی از طرف فارابی داده نشد مگر جایی که تهیه‌کننده‌اش فریادش به آسمان رفت. در چنین شرایطی فیلمساز با کدام انگیزه سراغ ساخت این‌گونه فیلم‌ها برود؟ فیلمساز به ناچار می‌رود و فیلم‌های نازلی می‌سازد که بفروشد و زندگی‌اش بچرخد.
او ادامه داد: الان هوای تهران و کلانشهرها آلوده است و مردم از این بابت در رنج هستند. با هر متر و معیاری هم که بسنجیم در چنین شرایطی ضرورت ایجاب می‌کند سینما در قالب داستان از این موضوع بگوید و هشدارهای لازم را بدهد، اما کجاست دغدغه؟ در جشنواره محیط‌زیست که دوستان زحمت کشیدند و بزرگداشتی برای من گرفتند، به خانم ابتکار (معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست) گفتم که ما با دست خالی راجع به محیط‌زیست فیلم ساختیم و شما هیچ حمایتی از ما نکردید!
فقط شعار می‌‌دهند

فیلم طعم شیرین خیال

فیلم طعم شیرین خیال

مهدی رحمانی که در فیلم بلند داستانی «برف» سعی کرده بود صحنه‌هایی طبیعی از محیط‌زیست را بگنجاند در گفت‌وگو با جام‌جم بیان کرد: از دو منظر می‌توان به بحث محیط‌زیست پرداخت که این بحران حل یا کاهش یابد. چرا که بخشی از این مساله به مسئولان و مدیران و بخشی دیگر به مردم برمی‌گردد. به نظرم فیلمساز می‌تواند در هردو بخش موثر باشد. از طرفی می‌تواند سستی مدیران را در رفع این بحران گوشزد کند و از طرفی دیگر راه‌هایی که مردم می‌توانند با این معضل مقابله کنند را به آنها آموزش دهد.
او ادامه داد: مثلا به مسئولان یادآوری کند چرا روز به روز جنگل‌ها بیشتر نابود می‌شود، چرا درخت‌های خیابان قطع می‌شوند، چرا زباله‌های جنگل‌ها جمع‌آوری نمی‌شوند، چرا فرآیند‌های صنعتی آب‌ها را آلوده کرده و… قطعا محیط‌زیست و مشکلاتی که ما در این زمینه داریم با کمی حسن نیت حل می‌شود اما انگار مدیران فقط شعار می‌دهند و در باطن اصلا به فکر نیستند. از طرف دیگر مردم به عنوان شهروندان یک کشور موظف هستند قدم‌هایی را بردارند. اگر هر کدا م از ما قدمی برای محیط‌زیست برمی داریم در واقع کمکی به حال خودمان می‌کنیم. فیلمساز باید به مردم یادآور شود که از وسایل نقلیه عمومی بیشتر استفاده کنند، در سواحل دریا آشغال نریزند و… اینها نکاتی است که فقط یک رسانه (سینما، تلویزیون، تئاتر و…) می‌تواند آن را انجام دهد.
رحمانی در پایان خاطرنشان ساخت: متاسفانه درباره حفظ محیط‌زیست بی‌توجهی چه از جانب فیلمسازان و چه از جانب مسئولان به دلایل مختلف زیاد است و امیدوارم در آینده عزم جدی راجع به رفع این مساله به‌وجود بیاید.
نسل آینده، محیط‌زیست ندارد
مصطفی زمانی بازیگری است که دغدغه محیط‌زیستی دارد. او با تاکید بر این‌که حفظ محیط‌زیست شعار قشنگی برای مسئولان است به جام‌جم گفت: مردم سال‌هاست وظیفه خودشان را در قبال حفظ و مراقبت از محیط‌زیست به خوبی انجام می‌دهند و به نظرم سینما باید فیلمی بسازد که مسئولان دغدغه محیط‌زیست پیدا کنند. این‌همه آلودگی هوا، ترافیک و… واقعا کشنده است و نمی‌دانم چرا فقط شعار است که در این باره داده می‌شود! هر روز برج‌های زیادی در سطح تهران ساخته می‌شود، ماشین‌های زیادی تولید می‌شوند و. . . . انگار کسی اینها را نمی‌بیند و به فکر نیست! در چنین شرایطی چه کاری از دست یک فیلمساز برمی آید؟ تخریب محیط‌زیست به نسل‌های آینده آسیب می‌زند و این موضوع باعث می‌شود تا ما مسئولیت‌پذیری بیشتری نسبت به آن داشته باشیم.

مهدویان که با دو فیلم خوب ماجرای نیمروز و ایستاده در غبار در سینمای ایران به یک پدیده تبدیل شده است هم درباره محیط زیست دغدغه مند است. وی درباره مسائل مهم و قابل توجه حفظ و نگهداری از محیط زیست می گوید: خبرهایی که در چندین سال اخیر از نابودی محیط زیست می شنویم بسیار نگران کننده است و این سوال را به ذهن می رساند که در آینده ای نه چندان دور قرار است چطور بر روی کره زمین زندگی کنیم.

وی افزود: باید یکی از دغدغه های اصلی مردم در زندگی مراقبت از محیط زیست باشد چراکه در پیرامون ما اتفاقاتی در حال رخ دادن است که حیات را به خطر می اندازد و باعث نابودی انسان ها می شود.

وی درباره فعالیت ها و وظایفی که سینماگران در مقابل مراقبت از محیط زیست دارند گفت: هنرمندان به عنوان الگو در جامعه باید در صدد رفع مشکلات زیست محیطی برخیزند و البته برپایی جشنواره فیلم سبز برای همین هدف است. اینکه سینما ایده هایی برای کمک به بحران محیط زیست و تکریم طبیعت دارد قابل احترام است.

مهدویان با اشاره به اینکه جای جشنواره فیلم سبز در میان فعالیت های فرهنگی کشور خالی بود خاطرنشان کرد: آثار بسیار خوبی از فیلمسازان مطرح در پنجمین جشنواره فیلم سبز است که امیدوارم فیلمسازان دیگری نیز در رابطه با موضوع محیط زیست قدم بردارند و جشنواره سبز هر سال باشکوه تر و جدی تر دنبال شود.

وی ادامه داد: هنر می تواند بر ناخودآگاه افراد جامعه تاثیر به سزایی بگذارد و از آنجا که مهمترین تماشاگران فیلم، کودکان و نوجوانان هستند، آنها می توانند با آموزش درست و اساسی به حفظ محیط زیست در آینده بپردازند.

مهدویان اضافه کرد: باید آثار متعدد و با ارزشی برای مخاطب خردسال ساخته شود و در کنار آن فستیوال هایی برای کودکان در حوزه هنرهای تجسمی برگزار شود تا کودکان از سنین کم به موضوع مهم مراقبت از محیط زیست توجه کنند.

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “سینما و نگاه نکردن هایش به محیط زیست”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *